ในประเทศไทยโดยเฉพาะในพื้นที่ระเบียงเศรษฐกิจภาคตะวันออก หรือ EEC มีคนงานจีนเข้ามาทำงานกันเต็มไปหมด กลายเป็นอำเภอหนึ่งของจีนก็ว่าได้ มาดูกันว่าในประเทศคู่แข่งและเพื่อนบ้านของเราอนุญาตให้คนงานจีนเข้ามาหรือไม่

 

เวียดนาม

            เวียดนามอนุญาตให้คนจีนทำงาน (เฉพาะ) ในนิคมอุตสาหกรรมได้ โดยมีเงื่อนไขว่าต้องได้รับใบอนุญาตทำงานและวีซ่าที่จำเป็น แรงงานจีนมักถูกจ้างงานในโรงงานที่ลงทุนโดยชาวจีนในภาคส่วนต่างๆ เช่น การผลิตและสิ่งทอ นายจ้างต้องปฏิบัติตามขั้นตอนที่เข้มงวด รวมถึงการพิสูจน์ว่าตำแหน่งงานนั้นไม่สามารถหาแรงงานชาวเวียดนามมาทำได้

            รายละเอียดสำคัญเกี่ยวกับแรงงานชาวจีนในนิคมอุตสาหกรรมของเวียดนาม

• ข้อกำหนดทางกฎหมาย: คนงานจีนต้องได้รับการจัดประเภทเป็นผู้เชี่ยวชาญ ช่างเทคนิค ผู้จัดการ หรือผู้บริหาร และต้องมีใบอนุญาตทำงานที่ถูกต้อง
• กระบวนการจ้างงาน: สถานประกอบการในนิคมอุตสาหกรรมต้องประกาศรับสมัครงานให้แก่แรงงานท้องถิ่นก่อนที่จะรับสมัครพนักงานต่างชาติ
• การกระจุกตัวในภูมิภาค: แรงงานชาวจีนจำนวนมากถูกจ้างงานในศูนย์กลางอุตสาหกรรม เช่น บั๊กนิญ และเขตอุตสาหกรรม เช่น ลองเจียง โดยทำงานในบทบาทการผลิตเฉพาะทาง
• แม้ว่าการจ้างงานถูกกฎหมายจะเป็นเรื่องปกติ แต่ทางการเวียดนามเคยแสดงความกังวลและดำเนินการกับแรงงานชาวจีนไร้ฝีมือที่ผิดกฎหมายมาโดยตลอด

 

อินโดนีเซีย

            อินโดนีเซียอนุญาตให้แรงงานจีนทำงานในนิคมอุตสาหกรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่งในนิคมอุตสาหกรรมที่ได้รับการสนับสนุนจากการลงทุนของจีน เช่น นิคมอุตสาหกรรมโมโรวาลี อินโดนีเซีย (IMIP) และนิคมอุตสาหกรรมเวดาเบย์ การจ้างงานแรงงานเหล่านี้เกิดจากโครงการลงทุนขนาดใหญ่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในอุตสาหกรรมแปรรูปนิกเกลและห่วงโซ่อุปทานแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า (EV)

            รายละเอียดสำคัญเกี่ยวกับแรงงานชาวจีนในนิคมอุตสาหกรรมของอินโดนีเซีย:

• กฎระเบียบและใบอนุญาต: แรงงานต่างชาติจะต้องมีใบอนุญาตทำงาน (RPTKA) และวีซ่าที่ถูกต้อง กฎระเบียบกำหนดให้แรงงานต่างชาติทำงานในตำแหน่งเฉพาะ ซึ่งมักทำหน้าที่เป็นผู้เชี่ยวชาญหรือช่างเทคนิค และคาดว่าจะถ่ายทอดความรู้ให้กับแรงงานชาวอินโดนีเซีย
• ภาคอุตสาหกรรมที่เน้น: แรงงานจีนส่วนใหญ่ทำงานในอุตสาหกรรมนิกเกลทางตะวันออกของอินโดนีเซีย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในโครงการโรงถลุงขนาดใหญ่ที่ได้รับการสนับสนุนจากจีน ซึ่งต้องการความเชี่ยวชาญทางเทคนิคและกำหนดการก่อสร้างที่เข้มงวด
• แม้จะมีกฎระเบียบ แต่ก็มีกรณีที่บันทึกไว้ว่าชาวจีนทำงานโดยไม่มีใบอนุญาตทำงานที่ถูกต้อง บางครั้งใช้เพียงวีซ่าท่องเที่ยว สิ่งนี้กระตุ้นให้เกิดการปราบปราม การปรับ และการเนรเทศโดยผู้ตรวจแรงงานชาวอินโดนีเซีย

            สภาพการทำงานและความขัดแย้ง: แรงงานชาวจีนจำนวนมากในนิคมอุตสาหกรรมเหล่านี้อาศัยอยู่ในหอพักภายในนิคมและเผชิญกับการจำกัดการเคลื่อนไหว รายงานต่างๆ เน้นย้ำถึงสภาพการทำงานที่ย่ำแย่ ชั่วโมงการทำงานที่ยาวนาน และความกังวลด้านความปลอดภัย โดยมีเหตุการณ์การละเมิดสิทธิแรงงานอย่างมีนัยสำคัญ รวมถึงการยึดหนังสือเดินทางและปัญหาเรื่องค่าจ้าง

            ผลกระทบในท้องถิ่น: การมีอยู่ของแรงงานชาวจีนได้สร้างความตึงเครียดในท้องถิ่นและการตรวจสอบจากสาธารณชน แต่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาลอินโดนีเซียด้วยเหตุผลทางเศรษฐกิจและเพื่อแลกกับการลงทุน

            รัฐบาลอินโดนีเซียพยายามสร้างสมดุลระหว่างความต้องการความเชี่ยวชาญจากต่างประเทศในโครงการเชิงกลยุทธ์กับความต้องการปกป้องตลาดแรงงานในท้องถิ่น ซึ่งมักเผชิญกับความท้าทายในการตรวจสอบสภาพภายในนิคมอุตสาหกรรมขนาดใหญ่และปิดล้อมเหล่านี้

 

มาเลเซีย

            มาเลเซียอนุญาตให้แรงงานจีนทำงานในนิคมอุตสาหกรรม โดยเฉพาะในภาคการผลิตและการก่อสร้าง อย่างไรก็ตาม นี่ไม่ใช่นโยบายเปิดรับอย่างเสรี แรงงานเหล่านั้นต้องได้รับการว่าจ้างจากหน่วยงานท้องถิ่น ได้รับใบอนุญาตทำงานที่ถูกต้อง และทำงานในตำแหน่งที่พลเมืองมาเลเซียไม่สามารถทำได้

            ข้อกำหนดและระเบียบข้อบังคับที่สำคัญ:

• ภาคส่วนที่ได้รับอนุญาต: ภาคการผลิตและการก่อสร้างได้รับอนุญาตอย่างเป็นทางการให้จ้างแรงงานต่างชาติจากประเทศต้นทางที่ได้รับการอนุมัติ รวมถึงประเทศจีน
• ใบอนุญาตทำงาน: แรงงานชาวจีนต้องมีใบอนุญาตทำงาน (Employment Pass: EP) สำหรับผู้เชี่ยวชาญและผู้บริหารที่มีทักษะสูง หรือใบอนุญาตทำงานชั่วคราว (Temporary Employment Pass: TEP/PLKS) สำหรับแรงงานกึ่งฝีมือ/ไร้ฝีมือ
• โควตาและการอนุมัติ: นายจ้างต้องขอโควตาจากศูนย์บริการแบบครบวงจร (One Stop Centre: OSC) ที่กระทรวงมหาดไทยเพื่อจ้างแรงงานต่างชาติ
• กระบวนการจ้างงาน: บริษัทที่จ้างงานต้องเป็นนิติบุคคลที่ตั้งอยู่ในมาเลเซียที่สามารถแสดงให้เห็นถึงความจำเป็นอย่างแท้จริงในการจ้างชาวต่างชาติมากกว่าคนท้องถิ่น

            ข้อจำกัด: แรงงานต่างชาติไม่ได้รับอนุญาตให้เปลี่ยนนายจ้าง แต่งงานกับคนท้องถิ่น หรือทำงานที่คนมาเลเซียทำได้ สำหรับโครงการเฉพาะทางสามารถนำผู้เชี่ยวชาญ วิศวกร หรือช่างเทคนิคชาวจีนเข้ามาทำงานในโครงการระยะสั้น (เช่น การติดตั้งเครื่องจักรในโรงงาน) โดยใช้ใบอนุญาตเข้าประเทศเพื่อประกอบอาชีพ (Professional Visit Pass หรือ PVP) หรือใบอนุญาตระยะสั้นเฉพาะทาง ซึ่งสามารถดำเนินการได้ภายในเวลาเพียง 14 วันทำการ

 

            ประเทศเพื่อนบ้านของเราต่างมาความพยายามควบคุมอย่างเข้มงวด แต่ดูเหมือนประเทศไทยเรา ระเบียบกฎหมายต่างๆ กลับเอื้อแรงงานจีนมาทำงาน แถมน่าจะมีระบบทุจริตและประพฤติมิชอบของข้าราชการประจำ ทำให้เกิดความหละหลวมและจะเกิดปัญหาที่ก่ออันตรายต่อความมั่นคงทางการเมืองและเศรษฐกิจของไทยในอนาคต

 

อ้างอิง

Work permit application procedure for Chinese citizens in Vietnam https://visanow.vn/vietnam-work-permit-for-chinese/

Indonesia: Chinese migrant workers bear the cost of health and safety in the booming nickel industry that is powering the global energy transition https://www.business-humanrights.org/fr/dernières-actualités/indonesia-chinese-migrant-workers-in-nickel-industry-face-passport-confiscation-restriction-of-movement-and-unsafe-working-conditions-report-says/

Chinese companies are investing billions in Indonesia's nickel industry — but working conditions can be deadly https://www.abc.net.au/news/2023-11-05/chinese-companies-invest-billions-in-indonesias-nickel-industry/103013262

A Guide to Work Permits in Malaysia https://www.china-briefing.com/china-outbound-news/a-guide-to-work-permits-in-malaysia

Revised Employment Pass Salary Policy Effective 1 June 2026 https://esd.imi.gov.my/portal/latest-news/announcement/announcement-266-ep-salary-policy-2026/

Employer Alert: New Updates on Hiring Foreign Workers in Malaysia https://www.crowe.com/my/news/employer-alert---new-insights-on-hiring-foreign-workers